Bakıdan reaksiya: “İkinci Dünya müharibəsini təkcə Rusiya xalqının adına bağlamaq…”
MDB ölkələri keçmiş sovet respublikalarının İkinci Dünya müharibəsində qələbəyə töhfələrindən bəhs edən “İskra” (“Qığılcım”) adlı birgə serial çəkəcəklər. Bu layihə həftənin sonunda Moskvada “Rusiya və MDB xalqları” beynəlxalq film festivalı çərçivəsində keçirilən kinoforumun plenar iclasında müzakirə olunacaq.
Səkkiz hissəli serial layihəsi – Böyük Vətən müharibəsi (İkinci Dünya müharibəsi) dövründəki birgə mübarizəsini ekranlaşdırmağı nəzərdə tutur. Layihə çərçivəsində real bir diviziyanın döyüş yolu əsasında, onlarla millətdən ibarət heyətinin çiyin-çiyinə vuruşu dramatik şəkildə əks etdiriləcək.
“Kino xalqları birləşdirməyə qadir olan universal dildir. “İskra”nın yeni seriyası nəinki irimiqyaslı layihə olacaq, həm də ümumi tarixi yaddaşın və əbədi dəyərlərin – cəsarət, qəhrəmanlıq və Vətənə sədaqət kimi dəyərlərin qorunub saxlanmasına mühüm töhfə olacaq”, – deyə Qazprom Media Holdinqin baş direktorunun müavini Boris Xançalyan bildirib.
Ssenari müəllifi Dmitri Marin isə layihədə tarixi dəqiqliyə xüsusi önəm veriləcəyini, istehsal prosesində mütəxəssislərdən ibarət tarixi məsləhətçi qrupunun cəlb olunacağını açıqlayıb.
Layihədə Azərbaycanın rolu da nəzərdən keçirilir. Bu təklif çərçivəsində azərbaycanlıların sovet dövründə İkinci Dünya müharibəsindəki iştirakının, qəhrəmanlığının və fəallığının ekranlaşdırılması üçün siyasi və mədəni baxımdan bir platforma formalaşa bilər. Bu, faktdır ki, Sovet İttifaqı çərçivəsində azərbaycanlılar çoxsaylı döyüş zonalarında və arxa cəbhədə aktiv fəaliyyət göstəriblər. Məsələn, Bakı nefti və onun qələbəyə töhfəsi çoxsaylı mənbələrdə qeyd edilir, lakin paytaxt Bakı hələ “Qəhrəman şəhər” statusu almayıb – bu isə azərbaycanlıların mədəni və tarixi şüurunda bəzi haqsızlıqlara işarə edir.
Bu kimi narazılıqlar göstərir ki, ekranlaşdırma zamanı “milli iştirak” və “ümumi sovet mühərriki” anlayışlarının balanslaşdırılması vacibdir. Əks halda, ideallaşdırılmış “böyük sovet birliyi” təsviri milli fərqlilik və müxtəlifliyə kölgə sala bilər.
Azərbaycan tərəfi üçün vacib məsələ odur ki, ekranlarda yalnız “sovet mifikası” formalaşmasın – eyni zamanda azərbaycanlıların özünəməxsus təcrübə və qəhrəmanlıq hekayələri də görünən olsun.
Layihənin bəyan edilən məqsədi – “sovet respublikalarının birgə müharibə səyləri”ni nümayiş etdirmək olsa da, ideoloji mesajları da gözardı etmək olmaz. Çünki ekran işi tarixi reallığı bərpa etməklə bərabər, SSRİ-ni bərpa etmək, yenidən birgə vətən yaratmaq funksiyası da daşıya bilər.
Azərbaycana çaşqınlıq gətirə biləcək sual isə budur: Serial istəyi ilə Rusiya tarixi həqiqətləri bərpa etmək istəyir, yoxsa “SSRİ-dən yeni vətən” yaratmaq niyyəti güdür?
Azərbaycan Kinematoqrafçılar İttifaqının katibi, kinorejissor Əli İsa Cabbarov “Yeni Müsavat”a açıqlamasında bildirib ki, bu cür serial və filmlər ideoloji məqsədə xidmət edir: “Müstəqillik qazanmış respublikalara vaxtilə “bir vətənimiz olub”, “Rusiya ətrafında birləşsək, qalib gələrik” fikrini aşılamaq niyyətini daşıyır. Rusiya heç vaxt bu ideologiyadan əl çəkməyib. Bu iş dövlət səviyyəsində daima aparılıb.
Rusiya Müdafiə Nazirliyinin kino departamentinin böyük bir studiyası var. Kino siyasəti Rusiya Prezident Administrasiyasının daima nəzarətindədir və müzakirə olunur. Şüurlu sürətdə müxtəlif istiqamətdə filmlər çəkilir. Məsələn, boşanmaların sayını azaltmaq, doğumları artırmaq və ya xarici siyasətlə bağlı müxtəlif istiqamətlərdə filmlər istehsal edirlər. Bu, administrasiya tərəfindən göstəriş kimi verilir və aidiyyəti şöbələr tapşırığı yerinə yetirir.
Rusiyada son dövrlərdə idman uğurları ilə bağlı filmlər çoxalıb. Bununla həm qalib xalq obrazını, həm də “sağlam həyat yaşayırıq” görüntüsünü yaradırlar. Daha sonra Ukrayna ilə müharibə haqqında filmlər çəkirlər. Rusiya Müdafiə Nazirliyinin studiyasından ideoloji silah kimi istifadə edilir.
ABŞ-də də eyni proseslər aparılır. Sadəcə olaraq, orada bu işi dövlət tərəfindən deyil, özəl bazar iqtisadiyyatı yolu ilə həyata keçirirlər. ABŞ-də Əfqanıstan və İraqa hücumlara bəraət vermək üçün terrorçu müsəlman obrazı yaradırdılar”.
Əli İsa Cabbarovun sözlərinə görə, SSRİ-nin hər hansısa formada bərpa olunması Rusiyanın ideoloji siyasətinin ana qayəsidir: “Fikrimcə, Rusiya bu serialı çəkərkən Azərbaycanın müharibədəki rolunu kiçiltməyəcək. Əksinə, könlümüzü almaq üçün qərəzli yanaşmanı yerə qoyacaq. İkinci Dünya müharibəsindən sonra bir çox yerə “Qəhrəman şəhər” adı verilmədi. Özbəklərin arxa cəbhədə rolu çox idi, lakin onlara da lazimi qiymət verilmədi. Azərbaycanın rolu isə müharibədə müqayisə gəlməz dərəcədə çox idi. Dediyim kimi, serialda bizə qarşı qərəzli yanaşmanın olacağını düşünmürəm, amma bu da həqiqətdir ki, SSRİ-nin obrazını möhkəmləndirmək üçün belə seriallar çəkəcəklər”.
Xalq artisti Əbdül Mahmudov mövzu ilə bağlı qəzetə danışıb: “Bu boyda bəşəri bir müharibəni təkcə Rusiya xalqının adına bağlamaq digər millətlərin milyonlarla verdiyi canlı itkiyə qarşı hörmətsizlikdir. Azərbaycanın neçə oğlu müharibəyə getdi qayıtmadı.
Hazırda isə SSRİ-nin bərpası ilə bağlı heç bir söhbət gedə bilməz. O, ittifaq deyildi, itin tifağı idi. O adla bu gün Azərbaycanda hansısa ittifaq ola bilməz. Rusiya Pyotrun imperiya siyasətini bu gün də davam etdirir. Lakin dünya da əvvəlki deyil. Türk xalqları artıq hər şeyi anlayıb və əl-ələ verərək imperiya siyasətinə qarşı çıxır. Amma bu da həqiqətdir ki, Rusiya imperiya siyasətindən heç vaxt əl çəkməyəcək. Bütün sahələrdə onu göstərməyə çalışacaq. İstər siyasi, istərsə də mədəni həyatda”.
Şahanə RƏHİMLİ,
“Yeni Müsavat”
