ABŞ-ın keçmiş prezidenti Donald Tramp bəyan edib ki, İranla əldə olunacaq hər hansı yeni razılaşma əvvəlki nüvə sazişindən (Birgə Hərtərəfli Fəaliyyət Planı – JCPOA) xeyli üstün olacaq. Bu açıqlama ABŞ-ın keçmiş liderinin Tehranla gələcək münasibətlərə dair baxışlarını bir daha ortaya qoyur və onun xarici siyasət prioritetlərini əks etdirir.
Xatırladaq ki, Tramp administrasiyası 2018-ci ildə İranla 2015-ci ildə imzalanmış nüvə sazişindən birtərəfli qaydada çıxmışdı. O zaman Tramp bu sazişi “fəlakətli” adlandırmış və İranın nüvə proqramını kifayət qədər məhdudlaşdırmadığını, həmçinin Tehranın ballistik raket proqramı və regional fəaliyyətlərini əhatə etmədiyini iddia etmişdi.
Keçmiş prezidentin fikrincə, yeni razılaşma İranın nüvə silahı əldə etməsinin qarşısını daha effektiv şəkildə almalı, onun raket proqramını əhatə etməli və regionda destabilizasiyaedici fəaliyyətlərinə son qoyulmasını təmin etməlidir. Bu, əvvəlki sazişin boşluqlarını doldurmağa yönəlmiş daha sərt və hərtərəfli bir müqavilə deməkdir.
Trampın bu bəyanatı, onun yenidən prezident seçiləcəyi təqdirdə İran siyasətinin necə formalaşacağına dair ciddi ipucları verir. O, sanksiyalar vasitəsilə İrana təzyiqi artırmaq və Tehranı daha sərt şərtlərlə masaya əyləşdirmək strategiyasını davam etdirmək niyyətindədir.
Hazırda İranın nüvə proqramı ilə bağlı beynəlxalq gərginlik yüksək səviyyədədir. Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyi (MAQATE) İranın uranın zənginləşdirilməsi səviyyəsinin nüvə silahı istehsalına yaxın həddə çatdığını bildirir. Bu şəraitdə Trampın yeni razılaşma təklifi beynəlxalq ictimaiyyətdə müxtəlif reaksiyalara səbəb ola bilər.
Analitiklər Trampın bu mövqeyinin onun seçki kampaniyasında mühüm rol oynadığını və xarici siyasət gündəminin əsas elementlərindən biri olduğunu qeyd edirlər. Onun hədəfi, İranın regional təsirini azaltmaq və Yaxın Şərqdə ABŞ-ın mövqeyini gücləndirməkdir.
Belə bir razılaşmanın əldə olunması həm regionda, həm də qlobal miqyasda böyük dəyişikliklərə səbəb ola bilər. Lakin Tehranın bu cür şərtlərə razı olub-olmayacağı və beynəlxalq ictimaiyyətin dəstəyini qazanıb-qazanmayacağı hələlik sual altındadır.
