Yaxın Şərqdə onsuz da kövrək olan sülh yenidən ciddi təhlükə altındadır. Regionda gərginlik son günlər pik həddə çatıb, İran İslam Respublikası Birləşmiş Ştatları “ağrılı zərbələr”lə hədələyərək beynəlxalq ictimaiyyəti narahat edən bəyanatlar səsləndirib. Bu hədələr, illərdir davam edən ABŞ-İran qarşıdurmasının yeni və daha təhlükəli mərhələyə qədəm qoyduğunu göstərir.
Tehranın bu sərt ritorikası, əsasən, regionda ABŞ-ın hərbi varlığına və İsraillə müttəfiqliyinə cavab olaraq qiymətləndirilir. İran rəsmiləri dəfələrlə bəyan ediblər ki, ölkələrinin təhlükəsizliyinə qarşı atılan hər hansı addıma qətiyyətlə cavab veriləcək. Bu kontekstdə, Həmas-İsrail münaqişəsi və Qırmızı dənizdəki hücumlar fonunda regional qruplaşmalar vasitəsilə İranın təsirini genişləndirməsi Vaşinqtonda ciddi narahatlıq doğurur.
Birləşmiş Ştatlar isə öz növbəsində, regiondakı müttəfiqlərini qorumaq və dəniz yollarının təhlükəsizliyini təmin etmək üçün hərbi mövcudluğunu gücləndirir. ABŞ rəsmiləri İranı regionda sabitliyi pozmaqda ittiham edir və Tehranın nüvə proqramı ilə bağlı narahatlıqlarını dilə gətirirlər. Tərəflər arasında birbaşa toqquşmanın baş verməsi ehtimalı heç vaxt bu qədər yüksək olmayıb.
Gərginliyin artması Yaxın Şərqdə genişmiqyaslı bir müharibənin başlaması riskini artırır. Bu cür bir münaqişə, qlobal iqtisadiyyata, xüsusilə də enerji bazarlarına böyük zərbə vura bilər. Regionda milyonlarla insanın həyatı təhlükə altına düşə bilər, qaçqın böhranı daha da dərinləşə bilər.
Beynəlxalq ictimaiyyət, xüsusilə də Birləşmiş Millətlər Təşkilatı və Avropa İttifaqı tərəfləri təmkinli olmağa və dialoq yolu ilə problemləri həll etməyə çağırır. Lakin hazırkı vəziyyətdə, diplomatik səylərin nəticə verəcəyi ilə bağlı ümidlər çox azdır. Hər iki tərəf öz mövqeyində israrlı görünür.
Tarixi kontekstdə, ABŞ və İran arasında münasibətlər İslam İnqilabından bəri gərgin olaraq qalıb. Nüvə sazişindən ABŞ-ın çıxması və İrana qarşı sanksiyaların bərpası bu gərginliyi daha da artırıb. İndi isə hərbi ritorika diplomatik kanalları üstələyərək regionu uçurumun bir addımlığına gətirib.
Analitiklər hesab edirlər ki, regionda hər hansı bir səhv addım və ya yanlış hesablanmış hərəkət, böyük bir münaqişəyə səbəb ola bilər. Tərəflərin rasional düşünməsi və eskalasiyadan qaçması vacibdir. Əks halda, Yaxın Şərq yenidən qanlı hadisələrin mərkəzinə çevrilə bilər.
