Bəşəriyyət yaranandan bəri sülh axtarışındadır. Sülh və əminamanlıq içində yaşamaq arzusunun elə dünya qədər yaşı var. Bütün dövrlərin mütəfəkkirləri sülh idealını təqdir edib, ona yaxınlaşmağın yollarını arayıblar. Sülh arzusu, məramı dünyanın demək olar bütün böyük dinlərinin ilk kəlamı, salamıdır. İslamda “Əssəlamu-əl-leyküm”, iudaizmdə “Şolom aleyhem”- “Qoy evinizdə sülh olsun” deməkdir. Lakin ortada acı bir reallıq da var. Statistik məlumatlara əsasən aparılan tədqiqatlara görə1945-ci ildən – İkinci Dünya müharibəsi bitdikdən üzü bəri planetdə cəmi 34 dinc gün mövcud olmuşdur. Dəhşətə gətirəcək bir faktdır. Səma şairi Cavid əfəndinin
Kəssə hər kim tökülən qan izini,
Qurtaran dahi odur yer üzünü
Çağırışı da elə bu dəhşətdən qurtuluş ümididir…
Dünya qəsbkarlıq müharibələrinin ağuşundadır. İran–İsrail mü¬haribəsi beynəlxalq aləmdəki düzənin çox ciddi şəkildə pozulmağa meyilli olduğunu göstərdi. Belə bir həqiqət or¬taya çıxdı: artıq dünya əvvəlki kimi təh¬lükəsiz deyil. Əslində, hazırda davam edən Rusiya – Ukrayna müharibəsinə nəzərən də oxşar fikirlər səsləndirmək mümkündür. Moskva – Kiyev hərbi qarşıdurması bir çox məsələlərə təsir göstərir və bu təsirin getdikcə artaca¬ğı, arealının genişlənəcəyi şübhəsizdir. Çünki müharibə bitmək bilmir. Venesueladan Koreyaya, Kubadan Vyetnama, Qüdsdən Kiyevə qədər savaş və qarşıdurma yaşanan dünyada bir mənzərə var – dünyanın sabitlik və təhlükəsizlik adası olan Azərbaycanın mənzərə¬si. Yəni, sülhün, firavanlığın və əmin-amanlığın ünvanına çevrilmiş Azərbay¬can obrazı diqqətdən yayına bilməz. Müharibələr həm də dağıntı, böyük mədəniyyətlər, minlərlə ailələr yaşadan şəhərlərin məhvi deməkdir. Məhz dünyanın belə bir mənzərəsində BMT-nin WUF13 forumunun yüksək səviyyədə təşkilində Azərbaycana tam etimad göstərməsinin həm də bir simvolik anlamı var. COP29 kimi qlobal əhəmiyyətli tədbirdən sonra daha bir mötəbər beynəlxalq platformanın Bakıda keçirilməsi Azərbaycanın artıq dünya siyasətinin əsas dialoq mərkəzlərindən birinə çevrildiyini göstərir. Azərbaycanın təşəbbüsü ilə COP və WUF platformaları arasında yaradılan strateji əlaqə də xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Çünki müasir dövrdə iqlim dəyişiklikləri və urbanizasiya problemləri bir-biri ilə sıx bağlıdır. Bakı bu iki mühüm istiqaməti eyni platformada birləşdirərək dünya üçün yeni əməkdaşlıq modeli təqdim edir. Bu isə Prezident İlham Əliyevin qlobal çağırışlara uyğun formalaşdırdığı müasir inkişaf strategiyasının uğurlu nəticəsidir. Şəhərlərin, kəndlərin, yolların, infrastrukturun və sosial mühitin sürətlə bərpası Bakı üçün sadəcə daxili tikinti layihəsi deyil. Bu, artıq beynəlxalq və siyasi “case”ə çevrilib. Azərbaycan nümayiş etdirir ki, müharibədən sonra yalnız əraziyə nəzarəti bərpa etmək deyil, dağıdılmış məkanları qısa müddətdə inkişaf zonasına çevirmək də mümkündür. Məhz buna görə də BMT-Habitatın bu təcrübəyə marağı tamamilə başadüşüləndir. Dünyada dağıdılmış şəhərlərin, postmünaqişə zonalarının, köçürülmə problemlərinin və infrastruktur böhranlarının yaşandığı çoxlu regionlar var. Azərbaycan bu mənada sadəcə bəyanatlar vermir, praktik nümunə ortaya qoyur. Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda görülən işlər artıq ölkənin ayrıca şəhərsalma brendinə çevrilir. Azərbaycan tədricən regional oyunçu çərçivəsindən çıxmağa çalışır. Ölkə göstərir ki, dünya səviyyəli tədbirlər keçirmək, idarəetmə həlləri təqdim etmək və urbanizasiya, postmünaqişə bərpası, dayanıqlı inkişaf və beynəlxalq koordinasiya kimi sahələrdə gündəm formalaşdırmaq potensialına malikdir. Bu baxımdan WUF13 Bakı üçün sadəcə forum deyil. Bu, Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü bərpa etdikdən sonra yeni mərhələyə keçdiyini nümayiş etdirmək üçün daha bir imkandır. Artıq əsas alətlər hərbi güc deyil, quruculuq, təşkilatlanma, diplomatiya və beynəlxalq nüfuzdur. Müasir dünyada orta güclər regional sabitlik, enerji təhlükəsizliyi, nəqliyyat-kommunikasiya və çoxtərəfli diplomatiya vasitəsilə təsir imkanlarını artırırlar. Azərbaycan artıq bu statusu praktik şəkildə formalaşdırır.
Bu mötəbər tədbirin Azərbaycanda keçirilməsi ölkəmizin beynəlxalq nüfuzunun artmasının, etibarlı tərəfdaş kimi qəbul edilməsinin, eləcə də regionda təhlükəsizlik və sabitliyin təmin olunmasına verdiyi töhfənin bariz göstəricisidir. Eyni zamanda Azərbaycanın şəhərsalma və müasir infrastruktur quruculuğu sahəsində əldə etdiyi nailiyyətlər də bu seçimin əsas səbəblərindən biridir. Bu gün ölkəmizin beynəlxalq ictimaiyyətlə bölüşə biləcəyi çox mühüm və müasir şəhərsalma təcrübəsi formalaşıb. Xüsusilə, işğaldan azad olunmuş ərazilərdə həyata keçirilən genişmiqyaslı yenidənqurma və bərpa işləri dünya üçün maraqlı və nümunəvi model hesab oluna bilər. Hazırda həmin ərazilərdə “ağıllı kənd” və “ağıllı şəhər” konsepsiyaları əsasında yeni yaşayış məntəqələri salınır. Müasir texnologiyalar, yaşıl enerji həlləri, ekoloji yanaşmalar və dayanıqlı inkişaf prinsipləri bu layihələrin əsasını təşkil edir. Keçmiş məcburi köçkünlərin doğma torpaqlarına qayıdışı üçün yaradılan şərait göstərir ki, Azərbaycan yalnız şəhərlər inşa etmir, eyni zamanda müasir və təhlükəsiz həyat mühiti formalaşdırır. Bu təcrübə beynəlxalq səviyyədə şəhərsalma sahəsində tətbiq oluna biləcək mühüm nümunələrdən biridir. Çünki bu gün dünyanın müxtəlif bölgələrində davam edən müharibələr nəticəsində şəhərlər dağıdılır, yaşayış məntəqələri məhv edilir və milyonlarla insan öz yurd-yuvasından didərgin düşür. Müharibənin ağır nəticələrini yaşamış və dağıdılmış şəhərləri yenidən quran ölkə kimi Azərbaycanın təcrübəsi dünya üçün xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Müharibə hər iki tərəfin itkisidir, həm haqlının, həm haqsızın. Dünyanın harasında olursa olsun, o yerdə ki, müharibə vardır, orada nalə, imdad səsləri, uşaq çığırtıları, hər gün insan ölümü, hər gün dağıntı vardır. Bu gün rusiyalı, ukraynalı, fələstinli, israilli uşaq, gənc, qadın, kişilərin faciəsini əks etdirən mənzərələrlə qarşılaşarkən adamın ürəyi parça-parça olur. Bomba səsi bütün insanlar üçün fəlakətdir. Dağıntılar hər bir ölkə üçün iğtisadi tənəzzüldür. Müharibə məfhumu bütün dünya xalqları üçün fəlakətlər toplusudur. Belə isə müharibələrin dəhşəti ruhuna hopmuş bir azərbaycanlılar hamıdan yaxşı bilir ki, xilas müharibəsiz bir dünya qurmaqdadır. Çünki dünyaya, insanlığa sülh gərək. Bu gün Bakıdan bəşəriyyətə məhz bu mesaj verilir.
Adəm İsmayıl Bakuvi
Vəhdət Partiyasının sədri
