Dünya

TRAMP İRANI VURACAQMI? – ƏRDOĞAN VƏ BİN SALMANIN SON CƏHDİ

24

Reuters-in sensasion araşdırması Vaşinqtonda İranla bağlı ciddi tərəddüdlərin yaşandığını üzə çıxarıb. Türkiyə və Səudiyyə Ərəbistanı yeni müharibə dalğasının qarşısını almağa çalışır, İsrail isə əksinə, hərbi əməliyyatların davam etdirilməsini istəyir. Trampın qarşısında üç seçim var: yenidən hücum etmək, iqtisadi mühasirəni gücləndirmək, yaxud diplomatik razılaşmaya getmək.

ABŞ Prezidenti Donald Trampın İrana qarşı yeni genişmiqyaslı hərbi əməliyyata başlayıb-başlamayacağı dünya siyasətinin əsas suallarından birinə çevrilib. Fevralın 28-də ABŞ və İsrailin hücumları ilə başlayan müharibə səkkiz aydan çoxdur davam edir. Lakin Vaşinqton hələ də Tehranı öz şərtləri ilə razılaşmağa məcbur edə bilməyib.

Musavat.com xəbər verir ki, Reuters agentliyinin noyabrın 14-də dərc etdiyi araşdırma Tramp administrasiyasının daxilində İranla bağlı mühüm müzakirələrin getdiyini göstərir.

Agentliyin Ağ Evdəki müzakirələrdən məlumatlı üç mənbəyə istinadən yaydığı xəbərə görə, Tramp son günlər müşavirlərinə İran və Yəməndəki husilər yeni təxribatlara əl atmasalar, növbəti hücumları təxirə sala biləcəyini bildirib. Ancaq yekun qərar qəbul edilməyib.

Ərdoğan Bin Salmana zəng etdi

Ərdoğan və bin Salmanın Trampa təzyiqi

Reuters-in araşdırmasında ən diqqətçəkən məqam Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan və Səudiyyə Ərəbistanının vəliəhdi Məhəmməd bin Salmanın fəallığıdır.

Məlumata görə, Tramp oktyabrın sonundan etibarən hər iki liderlə məsləhətləşmələr aparıb. Oktyabrın 31-də bin Salmanla söhbətində ABŞ Prezidenti seçkilərdən sonra İrana yeni hücum planlaşdırdığını bildirib. Səudiyyə vəliəhdi isə onu bu qərardan çəkindirməyə çalışaraq iqtisadi sanksiyaların artıq nəticə verdiyini vurğulayıb.

Türkiyə Prezident Administrasiyasının məlumatına əsasən, Tramp oktyabrın 28-dən sonra Ərdoğanla üç dəfə danışıb. Ankara hərbi eskalasiyanın dayandırılmasını və diplomatiyaya üstünlük verilməsini istəyir.

Lakin Reuters-in mənbələri bildirirlər ki, Tramp nə Ərdoğana, nə də bin Salmana yeni hücumdan imtina edəcəyinə dair təminat verib.

Bu mövqe təsadüfi deyil. Türkiyə İranla uzun sərhədə malikdir və müharibənin genişlənməsi Ankara üçün təhlükəsizlik, miqrasiya və iqtisadi risklər yaradır. Səudiyyə Ərəbistanı isə enerji obyektlərinin və regional nəqliyyat marşrutlarının yenidən hücum hədəfinə çevrilməsindən ehtiyatlanır.

Hamas'ın İsrail'e saldırısına Almanya'dan tepkiler

İsrail başqa qərar istəyir

Vaşinqtonun regional müttəfiqləri arasında İran məsələsində ciddi fikir ayrılığı müşahidə olunur.

Reuters-in məlumatına görə, İsrail rəsmiləri ABŞ administrasiyasını İrana qarşı yeni hərbi kampaniyaya başlamağa təşviq etməyi davam etdirirlər.

Əsas hədəflər sırasında İranın yeraltı nüvə obyektləri də var. Bununla belə, ABŞ kəşfiyyatının qiymətləndirməsinə əsasən, növbəti bombardmanların Tehranın danışıqlardakı mövqeyini əhəmiyyətli dərəcədə dəyişdirəcəyi gözlənilmir.

Başqa sözlə, hərbi üstünlük siyasi nəticəyə çevrilməyə bilər.

Trampı dayandıran üç amil

Birinci amil ABŞ daxilində müharibəyə münasibətdir. Reuters/Ipsos sorğusuna görə, amerikalıların 55 faizi İran müharibəsinin çəkilən xərclərə dəymədiyini düşünür. Noyabrın 3-də keçirilmiş aralıq seçkilərində respublikaçıların Konqres üzərində nəzarəti itirməsi də Ağ Evə siyasi təzyiqi artırıb.

İkinci amil hərbi resurslardır. Reuters yazır ki, ABŞ-ın uzaqmənzilli dəqiq silah ehtiyatlarının bir hissəsi ciddi şəkildə azalıb. Ağ Ev isə ordunun qarşıya qoyulan bütün strateji məqsədləri yerinə yetirmək üçün kifayət qədər sursata malik olduğunu bildirir.

Üçüncü amil iqtisadi mühasirənin alternativ kimi qiymətləndirilməsidir. ABŞ kəşfiyyatının qənaətinə görə, dəniz blokadası və sanksiyalar İran iqtisadiyyatına ciddi zərbə vurur. Vaşinqton bu təzyiqin yeni genişmiqyaslı müharibə olmadan da nəticə verəcəyinə ümid edir.

0_AP-Sues-Trump_MAIN.jpg (91 KB)

AP: Trampın ziddiyyətli mesajları regionu qeyri-müəyyənlikdə saxlayır

Associated Press agentliyinin təhlilində isə Trampın bir-birinə zidd açıqlamalarına diqqət çəkilir.

ABŞ Prezidenti bir tərəfdən genişmiqyaslı hücumların yaxın perspektivdə ehtimalının az olduğunu bildirir, digər tərəfdən İranla razılaşmaya ehtiyac duymadığını və hərbi qüvvələrin yeni əməliyyatlara hazır olduğunu bəyan edir.

AP-nin qiymətləndirməsinə görə, bu qeyri-müəyyənlik Qətərin vasitəçiliyi ilə aparılan danışıqları çətinləşdirir. Hörmüz boğazının təhlükəsizliyi, sanksiyalar və İranın nüvə proqramı əsas mübahisə mövzuları olaraq qalır.

Reuters-in noyabrın 9-da yaydığı məlumat da göstərir ki, Qətərin diplomatik səylərinə baxmayaraq, Vaşinqtonla Tehran arasında tezliklə razılaşma əldə olunacağına inam zəifdir.

kPnnPs7j2tmrfSmS7lY9WcCxsoof7NQhZMFtnvk4_1200.jpg (166 KB)

Böyük müharibə, yoxsa uzunmüddətli mühasirə?

Mövcud mənzərə göstərir ki, Tramp hələlik iki strategiyanı paralel saxlayır: hərbi təhdidi qüvvədə tutmaq və İranı iqtisadi mühasirə vasitəsilə güzəştə məcbur etmək.

ABŞ-ın üçüncü aviadaşıyıcısının regiona göndərilməsi ehtimalı hərbi variantın gündəmdən çıxmadığını göstərir. Bununla belə, bu addım mütləq yeni hücum qərarının verildiyi anlamına gəlmir.

Azərbaycan üçün də bu prosesin nəticələri mühümdür. İranla qonşuluq, regional nəqliyyat dəhlizləri, Xəzər hövzəsinin təhlükəsizliyi və enerji bazarları mümkün eskalasiyanın Bakıya birbaşa təsir göstərə biləcəyi istiqamətlərdir.

Nəticə etibarilə, Reuters və AP-nin son məlumatlarından çıxan əsas qənaət budur: Tramp yeni müharibə dalğasına başlamaq qərarını verməyib, lakin bu ehtimalı da aradan qaldırmayıb.

Ərdoğan və Məhəmməd bin Salman Vaşinqtonu hərbi eskalasiyadan çəkindirməyə çalışırlar. İsrail isə daha sərt xəttin tərəfdarıdır.

İndi əsas sual budur: Tramp müttəfiqlərinin diplomatik çağırışlarını qəbul edəcək, yoxsa İranı son dəfə hərbi güclə güzəştə məcbur etməyə çalışacaq?

Hələlik ən real görünən ssenari genişmiqyaslı hücumun təxirə salınması, iqtisadi təzyiqin davam etdirilməsi və hərbi variantın ehtiyatda saxlanılmasıdır. Lakin Hörmüz boğazında yeni ciddi insident və ya ABŞ qüvvələrinə hücum bu hesablamaları sürətlə dəyişə bilər.

T. Turançı,
Musavat.com

Oxşar xəbərlər

↑