Noyabrın 27-də Bişkekdə keçirilən Kollektiv Təhlükəsizlik Şurasının(KTMT) kollektiv müdafiə mexanizmlərinin daha da gücləndirilməsi və təhlükəsizlik məsələlərinə dair 10-dan çox sənəd imzalanıb. Rusiya gələn il KTMT-yə sədrlik edəcək və bununla bağlı Rusiya prezidenti regionda və ümumilikdə postsovet məkanında kollektiv təhlükəsizliyin məqsəd və vəzifələrinə dair əsas nitqlə çıxış edib.
“KTMT sammitinin keçiriləcəyi yer təsadüfən seçilməyib. Bişkek bir çox cəhətdən kollektiv təhlükəsizlik üçün simvolik şəhərdir. Qırğızıstan ən yüksək əhali sıxlığına malik Orta Asiyanın “barut çəlləyi” olan Fərqanə vadisinin girişində yerləşir. Bu, qlobal terrorizmə, geosiyasi intriqalara və Mərkəzi Asiyada münaqişələrin alovlanmasına qarşı mübarizə üçün mühüm regiondur”.
Musavat.com xəbər verir ki, bunu politoloq Sergey Stankeviç “Svododnaya pressa”ya KTMT-nin gələcəyi ilə bağlı şərhində deyib.
Qırğızıstanın Kant şəhərində Rusiya Hərbi Hava Qüvvələrinin bazası olduğunu xatırladan politoloq deyib ki, bu ölkədə nüvə sınaqlarının monitorinqi mərkəzi də daxil olmaqla bir neçə başqa hərbi təyinatlı obyekt var:
“Trampın nüvə sınaqlarının bərpası ilə bağlı yaratdığı hay-küyün fonunda Qırğızıstandakı bu mərkəz xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Qırğızıstanın KTMT-nin hava qüvvələri bazası olduğunu da xatırlamaq yerinə düşər”.
Sergey Stankeviçə görə, KTMT-yə daxil olan ölkələrə təhdid qalır: “Əfqanıstanda hakimiyyət hələlik ölkənin bütün ərazisinə nəzarət etmir. Rusiyanın 201-ci diviziyası Tacikistanda sərhədi saxlayır. Amma heç kimə tabe olmayan və Orta Asiyada qeyri-sabit vəziyyət yaradan tayfa ittifaqları var”.
“KTMT-yə üzv olan heç bir ölkə Rusiyanın Ukraynadakı xüsusi hərbi əməliyyatını dəstəkləməyib. KTMT ilə heç bir əlaqəsi olmayan Şimali Koreya bizə Kursk vilayətini azad etməkdə kömək edib. Xüsusi Hərbi Əməliyyatda iştirak edib vətənə qayıdanları Orta Asiya vətəndaşları isə ölkələrində mühakimə olunurlar.
Bu, kollektiv təhlükəsizliklə necə uzlaşır” sualına politoloq belə cavab verib: “Hələ 2022-ci ildə KTMT-yə üzv ölkələr Rusiyaya bu məsələ ilə bağlı mövqelərini çatdırıblar. Məsələ burasında idi ki, Rusiyanın Ukraynadakı xüsusi əməliyyatı KTMT üzvü olan ölkələrə aid deyil. KTMT-yə üzv ölkələr də öz növbəsində öz vətəndaşlarının Ukraynadakı hərbi xüsusi əməliyyatda özəl olaraq iştirak edə biləcəklərini bildirdilər”.
“KTMT sammitində Rusiya hərbi kontingentinin gücləndirilməsi məsələsi yalnız Qırğızıstan və Özbəkistana münasibətdə müzakirə olunub. Ermənistanda Gümrüdəki bazamızın taleyi sual altındadır, baxmayaraq ki, hələlik orada qalır”.
Bunu isə “Qoşabaş Qartal” Rusiya Tarixi Təhsilinin İnkişafı Cəmiyyətinin direktor müavini Artur Atayevə verib.
“KTMT sammitinin əsas nəticəsi ondan ibarətdir ki, Rusiya Mərkəzi Asiyada bir növ “siyasi sabitlik kəməri” yaradır, üzv dövlətlərə KTMT-nin geosiyasi maraqlarını qorumaq və müdafiə etmək vəd edir. Aydındır ki, müzakirələrdə Ukrayna böhranından sonra KTMT ölkələri ilə münasibətlərin necə qurulacağı da diqqət mərkəzində olub. Ola bilsin ki, region ölkələri iqtisadi cəhətdən güclənən Çini yox, hərbi cəhətdən güclü Rusiyanı seçsin”, – deyə o bildirib.
Ehtiyatda olan polkovnik və hərbi ekspert Viktor Litovkin isə düşünür ki, KTMT bu gün MDB-dən daha səmərəli, real strateji və geosiyasi məqsədləri olan tam fəaliyyət göstərən strukturdur.
Musavat.com
