Prezidentin təhlükəsizliyi və beynəlxalq hüquq: Vaşinqton insidenti kontekstində dövlətçilik məsələsi
Dövlət başçısına qarşı təxribat – suverenliyə yönəlmiş aktdır.
Prezident yalnız fərdi siyasi fiqur deyil, konstitusion institutdur.
20 fevral 2026-cı il tarixində Azərbaycanın ABŞ-dəki səfirliyi Prezidentin Vaşinqton səfəri zamanı baş vermiş insidentlə Vəhdət partiyası rəsmi bəyanat yayıb. Bəyanatda deyilir:
“İlham Əliyevin Sülh Şurasının ilk iclasında iştirak məqsədilə United Statesa səfəri çərçivəsində, fevralın 19-da Washington, D.C. şəhərində yerləşən Waldorf Astoria Washington DC mehmanxanasının qarşısında bir qrup etirazçı təxribat xarakterli hərəkətlər törədib.
Prezident korteji mehmanxanaya yaxınlaşarkən. Etirazçılar mühafizə olunan əraziyə zorla daxil olmağa cəhd göstəriblər. Prezidentin avtomobilinə yönəlik hücum xarakterli hərəkətlər ediblər. Azərbaycan rəhbərliyinə qarşı nalayiq ifadələr işlədiblər.
Azərbaycanın ABŞ-dəki səfirliyinin yaydığı bəyanatda vurğulanıb ki, dövlət başçısının mühafizə edilən nəqliyyat vasitəsinin hərəkətinə maneçilik törədilməsi və ya fiziki müdaxilə ciddi təhlükəsizlik təhdidi yaradır və bu halda Prezidentin Təhlükəsizlik Xidməti dərhal müdaxilə etməyə borcludur. Təhlükəsizlik tədbirlərinin yalnız standart əməliyyat prosedurlarına uyğun şəkildə həyata keçirildiyi bildirilib.
Eyni zamanda qeyd olunub ki, United States Secret Service tərəfindən mehmanxana ərazisinin rəsmi təhlükəsizlik perimetrinə daxil olduğu bəyan edilib və Azərbaycan təhlükəsizlik əməkdaşları ev sahibi ölkə ilə sıx koordinasiya şəraitində fəaliyyət göstəriblər.
Səfirlik, təhlükəsizlik tədbirlərinin yanlış təqdim edilməsini və əsaslandırılmamış iddiaların yayılmasını qətiyyətlə rədd edib və mediaya məsuliyyətli davranış çağırışı edib.
Prezidentin təhlükəsizliyi – milli hüququn mütləq tələbidir.
Azərbaycan Respublikasında Prezidentin təhlükəsizliyi xüsusi hüquqi statusa malikdir.
“Azərbaycan Respublikası Prezidentinin təhlükəsizliyinin təmin edilməsi haqqında” qanun və “Dövlət mühafizə fəaliyyəti haqqında” qanun Prezidentin-həyat və sağlamlığının,mühafizə zonasının toxunulmazlığının,hərəkət trayektoriyasının,rəsmi kortejin təhlükəsizliyinin
dövlət tərəfindən tam təmin edilməsini imperativ norma kimi müəyyən edir.
Təhlükəsizlik hüququnda əsas prinsip budur:
Risk yarandığı anda müdaxilə edilir.
Mühafizə perimetrinə zorla daxil olma cəhdi artıq potensial təhlükə kimi qiymətləndirilir və bu halda təhlükəsizlik orqanlarının hərəkətsiz qalması hüquqi pozuntu sayılardı.
Beynəlxalq hüquqi çərçivə və dövlət başçısının xüsusi statusu var.
Dövlət başçısı beynəlxalq hüquqda “xüsusi qorunan şəxs” statusuna malikdir.
United Nations çərçivəsində qəbul edilmiş 1973-cü il Konvensiyası dövlət başçılarına qarşı zor tətbiqini və təhlükə cəhdini beynəlxalq cinayət kimi tanıyır.
Bu norma göstərir ki:Prezidentə fiziki yaxınlaşma və ya müdaxilə cəhdi,Mühafizə olunan əraziyə zorla daxilolma,Təhlükə ehtimalı yaradan hərəkət yalnız milli hüququn deyil, beynəlxalq hüququn da predmetidir.
Dünya təcrübəsi: sıfır tolerantlıq prinsipi-
Dünya dövlətləri prezident təhlükəsizliyi məsələsində sərt və birmənalı mövqe nümayiş etdirirlər.
ABŞ-də prezident və xarici dövlət başçılarının təhlükəsizliyi federal səviyyədə qorunur. Donald Trump dövründə təhlükə ehtimalı yaradan şəxslər dərhal saxlanılmış və federal ittihamlarla məsuliyyətə cəlb olunmuşdur.
Fransada Emmanuel Macronə qarşı fiziki insident zamanı müdaxilə saniyələr içində həyata keçirilmiş və təxribatçı şəxs həbs edilmişdir.
Türkiyədə Recep Tayyip Erdoğanin xarici səfərləri zamanı təhlükə yaradan şəxslər diplomatik risklərə baxmayaraq dərhal zərərsizləşdirilmişdir.
Bu nümunələr göstərir ki, prezidentin təhlükəsizliyi ifadə azadlığı ilə balanslaşdırılan məsələ deyil — prioritet hüquqi institutdur.
Mövcud insidentdə hüquqi və diplomatik davranış-
Vaşinqtonda baş vermiş hadisə kontekstində:Təhlükəsizlik tədbirləri standart prosedurlara uyğun həyata keçirilib,Ev sahibi ölkənin müvafiq qurumları ilə koordinasiya təmin edilib,Genişmiqyaslı hüquqi eskalasiya yaradılmayıb;Diplomatik münasibətlərə zərər vuracaq addımlar atılmayıb.
Dünya praktikasında bu cür hadisələr çox vaxt sərt cinayət təqibi və uzunmüddətli hüquqi proseslərlə nəticələnir. Mövcud halda isə təhlükəsizlik təmin olunmaqla yanaşı, təmkinli və ölçülü yanaşma nümayiş etdirilib.
Bu, dövlət gücünün nümayişidir — emosional reaksiya deyil.
Dövlət başçısına qarşı təxribat – suverenliyə yönəlmiş aktdır.
Prezident yalnız fərdi siyasi fiqur deyil, konstitusion institutdur.
O, dövlətin beynəlxalq hüquqi subyektliyinin daşıyıcısıdır. Ona qarşı yönəlmiş hər hansı təxribat dövlətin simvoluna yönəlmiş hərəkət kimi qiymətləndirilməlidir.
Demokratiya adı altında təhlükəsizlik perimetrini pozmaq, kortejin hərəkətinə müdaxilə etmək və fiziki yaxınlaşma cəhdi göstərmək hüquqi baxımdan müdafiə oluna bilməz.
Vəhdət Partiyasının mövqeyi
Vəhdət Partiyası bəyan edir:
1. Prezidentin təhlükəsizliyi hüquqi imperativdir və müzakirə mövzusu deyil.
2. Vaşinqton insidenti beynəlxalq hüquq və təhlükəsizlik normaları çərçivəsində qiymətləndirilməlidir.
3. Təhlükəsizlik tədbirləri standart prosedurlara uyğun həyata keçirilmişdir.
4. Azərbaycan tərəfi daha sərt hüquqi mexanizmlərdən istifadə edə biləcəyi halda təmkin və diplomatik balans nümayiş etdirmişdir.
Dövlət başçısının təhlükəsizliyi siyasi polemika deyil — dövlətçilik məsələsidir.
Vəhdət Partiyası Azərbaycan Respublikasının suverenliyinin, Prezident institutunun və beynəlxalq hüquqa əsaslanan dövlət mövqeyinin yanında olduğunu qətiyyətlə bəyan edir”.
