Azərbaycanın Ukraynaya qaz tədarükü kəsilib. Xatırladaq ki, 28 iyulda SOCAR qrupunun Ukraynadakı şirkəti ilə bağlanan müqavilə əsasında Azərbaycan qazı Trans-Balkan kəməri vasitəsilə ilk dəfə Ukraynaya daxil olmuşdu. Bu, Rusiya tranzitinin dayanmasından sonra Kiyevin enerji təhlükəsizliyini şaxələndirmək cəhdi kimi dəyərləndirilmişdi. Ekspertlər bildirirlər ki, tədarüklərin dayanmasına Rusiyanın enerji infrastrukturuna endirdiyi zərbələr və marşrutun zədələnməsi, Trans-Balkan kəməri ilə idxalın yüksək maya dəyəri və kommersiya baxımından sərfəsizliyi ola bilər.
Rusiya Azərbaycan qazının Ukraynaya nəqlinin cəmi bir ay sonra dayanmasına sevinir. “Bu o deməkdir ki, Ukrayna hələ də Rusiya qazından böyük dərəcədə asılıdır və onu vasitəçilər – Macarıstan və Slovakiya vasitəsilə alır”.
Musavat.com xəbər verir ki, Rusiyanın “Vzqlyad” nəşri yazır ki, sentyabrın ilk ongünlüyündə Ukrayna 236 milyon kubmetr qaz alıb, lakin digər marşrutlar vasitəsilə. Macarıstan və Slovakiya Ukraynaya 145 milyon kubmetr, Polşa isə 101 milyon kubmetr qaz verib.
Rusiya Hökuməti və Milli Enerji Təhlükəsizliyi Fondunun eksperti İqor Yuşkov nəşrə deyib ki, Azərbaycan qazının tədarükünün dayandırılmasını Qərb mediası kəmərin vurulması versiyasını irəli sürəcək: “Lakin reallıqda Ukraynanın Azərbaycanın SOCAR şirkəti ilə müqaviləsi daimi və uzunmüddətli olmayıb. Üstəlik, bu Ukraynanın “Naftoqaz” şirkəti ilə SOCAR arasında razılaşma sadəcə diqqəti yayındırmaq üçün imzalana bilərdi.
Ukrayna üçün əsas qaz tədarükçüləri Macarıstan və Slovakiyadır, onlar isə bu qazı Rusiyadan alırlar. 2025-ci ilə qədər Macarıstan və Slovakiya Rusiya qazını Ukrayna ərazisindən tranzitlə alırdı. Amma bu ildən Kiyev tranziti dayandırıb. Bununla belə, Rusiya qazı bu Avropa ölkələrinə başqa bir marşrutla – “Türk axını” vasitəsilə yönəldilib. Ukrayna mediası hakimiyyəti Rusiya mənşəli qaz almaqda ittiham edirdi. Ukrayna mətbuatı Azərbaycanın SOCAR-la müqavilənin imzalanmasını qaz tədarükünün şaxələndirilməsi kimi təqdim edib ki, bu da yalnız Rusiya qazının alınması ilə bağlı ittihamları rədd edir. Məlum olur ki, Ukrayna qışqırır ki, avropalılar Rusiyadan enerji resursları almağı dayandırsınlar və ümumiyyətlə, Rusiya ilə ticarət etməsinlər”.
İ.Yuşkov iddia edib ki, SOCAR şirkəti tez-tez treyder işləyir, yəni başqasının qazını alıb yenidən satır: “Bu, birbaşa və ya “Qazprom”dan vasitəçilər vasitəsilə alınan qaz da daxil olmaqla istənilən qaz ola bilər. Bizim qazımız “Türk axını”ndan keçəndə treyderlərin satmaq üçün aldığı maye qaz ola bilər”.
Ekspert onu da deyib ki, qaz nəqlinin dayanmasında problem infrastrukturla da bağlı ola bilər: “Layihənin icrasına boru kəməri infrastrukturunun çatışmazlığı təsir göstərə bilər. Söhbət müvafiq olaraq ildə 16 milyard və 11 milyard kubmetr olan Trans-Anadolu (TANAP) və Trans-Adriatik (TAP) qaz boru kəmərlərindən gedir. Avropaya tədarükün artırılması və yeni istehlakçılara qaz nəqlinin təmin edilməsi üçün əlavə infrastruktura ehtiyac var”.
