“Səssiz qatil” işə düşdü, Gəncədə bir ailə zəhərləndi – ekspertlər bu faciədən çıxış yollarını açıqladı
Havaların soyuması ölkə üzrə qış istilik rejiminə keçidi yaxınlaşdırır. Bu isə xüsusilə kombi sistemi olmayan mənzillərdə və fərdi evlərdə qaz sobalarının yenidən işə salınması deməkdir. Təəssüf ki, hər il eyni mənzərə ilə qarşılaşırıq: payız-qış mövsümü başlayar-başlamaz “səssiz qatil” adlandırılan dəm qazı insanların həyatına son qoyur.
Bütün xəbərdarlıqlara, maarifləndirici kampaniyalara baxmayaraq, bu ilin soyuq mövsümünə də faciə xəbərləri ilə daxil olmuşuq. Artıq Gəncədə bir ailənin dörd üzvü dəm qazından zəhərlənib. İlkin məlumata görə, 1989-cu il təvəllüdlü Əminə Səmədova və onun üç azyaşlı övladı ağır vəziyyətdə xəstəxanaya yerləşdirilib.
Əfsus ki, payızın ilk aylarından belə hadisələrin sayı artır və hər il bu dövr “dəm qazı fəsli”nə çevrilir. Məsələ təkcə fərdi məsuliyyətsizliklə izah olunmur – burada həm texniki, həm sosial, həm də maarifləndirmə problemləri var.
Mütəxəssislərin fikrincə, dəm qazından zəhərlənmə hallarının çoxalmasının bir neçə əsas səbəbi var. İlk növbədə, qaz sobalarının və qazanların köhnəlməsi, texniki cəhətdən yoxlanılmaması faciələrin əsas qaynağıdır. Sobalarda qaz tam yanmadıqda karbonmonoksit – ölümcül qaz əmələ gəlir. Rəngsiz və qoxusuz olan bu qaz hiss olunmur və çox qısa zamanda ölümə səbəb olur.
Digər vacib amil ventilyasiya sistemlərinin işləməməsidir. Bir çox evlərdə, xüsusilə də hamam və mətbəxlərdə havalandırma kanalları ya yoxdur, ya da bağlanıb. Soyuq havalarda bəzi insanlar ventilyasiya deşiklərini örtür, bu isə qazın toplanmasına şərait yaradır. Qaz cihazlarının qeyri-peşəkar quraşdırılması da təhlükəni artırır.
Tanınmış həkim, tibb elmləri doktoru, professor Adil Qeybulla bildirir ki, dəm qazından zəhərlənmə əsasən texniki şərtlər gözlənmədikdə baş verir: “Dəm qazından zəhərlənmə əvvəllər daş kömür sobalarında baş verirdi. Zəhərlənmə ondan ayrılan karbon oksid vasitəsilə reallaşırdı. Bundan əlavə, müxtəlif qaz sobalarından istifadə zamanı texniki şərtlər gözlənilmədikdə də zəhərlənmə olur. Dəm qazı nəfəs aldıqda iy hiss etmədiyimiz, selikli qişada qıcıqlanma törətməyən bir qazdır. Nəfəs yolları ilə bədənə daxil olur, daha sonra hemoqlobini özünə birləşdirir və karboksihemoqlobin əmələ gətirir.
Karboksihemoqlobin əmələ gətirdiyinə görə hemoqlobin artıq oksigeni özünə birləşdirə bilmir. Müəyyən miqdardan sonra toxumalar oksigensiz qalır. Problemin mahiyyəti budur. Orqanizmdə həyati funksiyaları saxlamaq imkanına qədər hemoqlobin qalıbsa, həmin insanlar sağ qala bilir. Əgər bütün hemoqlobin birləşirsə, belə xəstələr ayılmırlar”.
“Azəriqaz” İstehsalat Birliyinin sabiq şöbə rəisi Nüsrət Qasımovun sözlərinə görə, dəm qazından zəhərlənmə hallarının böyük əksəriyyəti hamamlarda baş verir ki, bunun da səbəbi var: “Səbəb budur – tüstü bacaları təmizlənmir. Tüstü bacaları evin damından yarım metr hündürlükdə olmalıdır. Həmçinin başında xüsusi qoruyucusu olmalıdır ki, gəmiricilər içinə girməsin, quşlar yuva qurmasın. Buna heç kim məhəl qoymur. Ümumiyyətlə, əhaliyə başa salan yoxdur ki, tüstü bacaları necə təmizlənməlidir. Bu barədə əhali maarifləndirilməlidir”.
Ekspert bildirir ki, havalandırma sisteminə də diqqət etmək lazımdır: “Dəm qazının iyi var. Bu, sarımsaq iyinə oxşayır. Həmçinin dəm qazı gözü acışdırır. Hamam otağında digər təsirlərdən bunu hiss etməyə bilərsiniz. Ona görə də hamam otağının ölçülərinə də diqqət etmək lazımdır. Hamamın həcmi 7.5 kubmetr olmalıdır. Hündürlüyü 2.20 sm, qapısı da bayıra açılmalı və aşağısında deşiklər olmalıdır. Səbəb də xaricdən havanın daxil olaraq, yanma prosesinə kömək etməsidir. Havalandırma elə işləməlidir ki, 1 saatda 3 dəfə içərinin havası dəyişsin. Heç kim bu normativlərə fikir vermir. Eyni zamanda vətəndaş özü qaz sobasını qurmalı deyil. Bunun üçün də ustalar var. Qazla məşğul olan ustaların da lisenziyası olmalıdır. 1 kubmetr metan qazı yanan zaman 9 kubmetr hava lazım olur. Bu hava çatmayanda və ya çox olanda yanma prosesi pozulur. Bu zaman da karbon 4 oksid əvəzinə karbon 2 oksid ayrılır və 7 dəqiqə ilə 30 dəqiqə arasında o mühitdə nəfəs alan insan zəhərlənib ölür.
Bundan başqa, qaz cihazı olan yerdə mütləq qaz sızması və dəm əleyhinə dedektor qoyulmalıdır. Dəm qazı əleyhinə olan dedektor dəm qazı əmələ gələndə bu barədə istifadəçiyə siqnal verir, istifadəçi də otaqda dəm qazının olduğunu bilir. Bu zaman dərhal otaqlar havalandırılmalıdır. Qaz sızmasının əleyhinə olan detektor isə qaz sızma zamanı anında qazın təchizatını dayandırır, istifadəçi bu barədə məlumatlı olur”.
