Bu hadisə dövlətlərin hazırlıq səviyyəsinin yenidən qiymətləndirilməsi və risklərə qarşı vaxtında tədbirlər görülməsi üçün ciddi xəbərdarlıqdır
ABŞ-nin Vaşinqton ştatında dünyada ilk dəfə H5N5 ştamından insan ölümü qeydə alınıb. “Euronews” xəbər verir ki, o, ciddi sağlamlıq problemləri olan yaşlı adam olub.
Hakimiyyət orqanlarının məlumatına görə, xəstənin həyətində müxtəlif növ quşların kiçik sürüsü tapılıb. Ailə üzvlərinin şəxsiyyəti məxfilik səbəbindən açıqlanmır.
Bu günə qədər ABŞ-də son bir il yarım ərzində qeydə alınan təxminən 70 insan yoluxma halının hamısı H5N1 ştamı ilə əlaqələndirilib. Vaşinqtonda baş verən ölüm yeni bir mərhələni qeydə alır: əvvəllər yalnız heyvanlarda aşkar edilən H5N5 virusu ilk dəfə insanlarda aşkar edilib.
Lakin səhiyyə rəsmiləri ictimaiyyət üçün riskin aşağı olduğunu vurğulayıblar. Bildirilib ki, xəstə ilə təmasda olan heç kimdə test müsbət çıxmayıb və virusun insandan insana ötürülməsinə dair dəlil yoxdur.
Azərbaycan bu olaydan hansı nəticəni çıxarmalıdır?
Məlumat üçün bildirək ki, H5N5 yüksək patogen “quş qripi” viruslarından biridir və əsasən quşlarda rast gəlinir. İnsanda ilk dəfə aşkar edilməsi çox nadir haldır və hazırda insanlarda geniş yayılmadığı üçün simptomlar barədə məlumatlar əsasən digər oxşar “quş qripi” viruslarının (H5N1, H5N6 və s.) klinik mənzərələrinə əsaslanır. H5N5 haqqında elmi məlumatlar əsasən heyvanlarda aparılan müşahidələrə söykənir. H5N5 adətən vəhşi su quşları, ördəklər, qazlar, dəniz quşları və quşçuluq fermalarındakı toyuqlar arasında daha çox aşkarlanır. Vəhşi quşlar virusu əlamətsiz daşıya bilsələr də, ev quşlarında yüksək ölümcüllüklə müşahidə oluna bilər. Virus quşlar arasında sürətlə yayılır və bəzən məməlilərə də keçə bilər, lakin məməlilərdə aşkarlanması çox nadirdir.
İnsanda H5N5-ə yoluxma barədə məlumat az olsa da, oxşar yüksək patogen “quş qripi” viruslarında müşahidə olunan simptomlar adətən yüksək hərarət, öskürək, boğaz ağrısı, halsızlıq, əzələ ağrıları, nəfəs darlığı və ağır hallarda sətəlcəm şəklində özünü göstərir. Nadir hallarda mədə-bağırsaq əlamətləri, göz iltihabı və kəskin tənəffüs çatışmazlığı yaranır. Virus əsasən quşlarla sıx təmasda olan və immun sistemi zəif olan şəxslər üçün risk yaradır.
Tanınmış həkim, professor Adil Qeybulla hesab edir ki, səhiyyənin inkişaf etmiş dövründə xəstəliyi yerindəcə lokallaşdıra bilmək mümkündür və müasir təbabətin əlində xeyli imkan var: “Quş qripi bir müddət idi ki, bəzi yerlərdə yayılmışdı. Hətta Azərbaycana da öz təsirini göstərmişdi. Lakin təbabətin imkanları sayəsində onun qarşısı alındı. Hazırkı situasiyada “quş qripi” mutasiyaya uğrayaraq hava-damcı yolu və digər təmaslarla sürətlə keçmək imkanı qazanarsa, onun geniş epidemiyalar yaratması imkanı realdır. Əks halda, bu cür yoluxmalar geniş arealı əhatə edə bilməz”.
Mütəxəssislər bildirirlər ki, quş qripindən insan ölümü qlobal səviyyədə yüksək risk yaratmasa da, dövlətlərin vaxtında profilaktik addımlar atmasını zəruri edir. Azərbaycan üçün də bu xəbərdarlıq bir neçə əsas istiqamətdə tədbirlərin gücləndirilməsini gündəmə gətirir.
Ekspertlərə görə, ilk növbədə quşçuluq təsərrüfatlarında nəzarət artırılmalıdır. Bu təsərrüfatlarda bios təhlükəsizlik qaydalarına əməl edilməsi ciddi şəkildə yoxlanılmalıdır.
Digər mühüm məsələ erkən aşkarlama və laborator imkanların gücləndirilməsidir.
Heyvanlar üzrə müşahidə sisteminin təkmilləşdirilməsi də prioritet sayılır. Vəhşi quşların, su hövzələrinin ətrafının, kənd təsərrüfatı təsərrüfatlarının və ev quşlarının müntəzəm izlənməsi tövsiyə olunur.
Sərhəd və idxal nəzarətinin gücləndirilməsi də zəruri hesab edilir. İldə minlərlə diri quş və quş məhsulu ölkəyə daxil olur və ekspertlər bu prosesdə profilaktik tədbirlərin artırılmasının vacibliyini qeyd edirlər. Xüsusilə riskli ölkələrdən idxal üçün əlavə yoxlamalar tətbiq edilə bilər. ABŞ rəsmiləri riskin aşağı olduğunu vurğulasa da, mütəxəssislər xatırladırlar ki, virusların mutasiya etmə ehtimalı həmişə mövcuddur. Buna görə də səhiyyə işçilərinin təlimi, profilaktik protokolların yenilənməsi və qoruyucu vasitələrin əlçatanlığı vacibdir.
Afaq MİRAYİQ,
“Yeni Müsavat”
