Hamı da deyir ki, bu dəfə Konstitusiyanı dəyişmək prosesi çox sürətli gedir. Doğru təsbitdir, əvvəlcədən Fəzail Ağamalı, Siyavuş Novruzov, ya hansısa hüquqşünas, yaxud titullu ağsaqqal çağırış da eləmədi, cəmiyyəti “hazırlamadılar”. Layihə qəflətən təqdim olundu, Konstitusiya Məhkəməsinə göndərildi, təsdiqləndi və referendum təyin edildi. Iş bir düyməni basmaqla getdi. Nişanlı qızı da bu sürətlə toy edib evə gətirmir xalqımız…
Təbii ki, biabırçı və olduqca mürtəce dəyişikliklərdən söhbət gedir. Mülkiyyəti toxunulmaz sayan Konstitusiyaya sahibindən mülkiyyətin alınması maddəsi salınır. Səlahiyyət müddəti 7 ilə çatdırılan prezident parlamenti buraxacaq – çox xırda məsələlərə görə. Tutaq ki, Mərkəzi Bankın sədri təyinatında parlamentdən təsdiq gəlməməsinə görə. Gülməlidir hətta.
Amma yenə də sual olaraq qalır: “əbədi” hakimiyyəti təmin edən, qanunlar da, reallıqlar da bütün istəklərinə cavab verən, bütün istədiklərini edə bilən bir rahatlıq varsa, əlavə mürtəce bir prosesi həyata keçirmək bunların nəyinə lazımdır? Indiki Konstitusiya kifayət qədər mürtəcedir onsuz da. Başa düşmək olmur ki, hazırda Konstitusiya onlara nə ilə mane olur? Seçki gələn il də keçirilsə, 1918-ci ildə də keçirilsə, saxtalaşdırılmalıdır. Elə parlament qurur ki, onu təkrara-təkrar seçir, buraxmağa nə ehtiyac?! Səlahiyyət müddətinə gəldikdə, 5 vurulsun 7, 7 vurulsun 5 – eyni şeydir.
Formallıqlar baxımdan daha asan ola bilər Ilham Əliyevə, amma siyasi anlamda heç nə asanlaşmır. Islahat çağırışları zamanı (buna hələ inananlar var!) irticanı gücləndirən irticaçı obrazı qazanır. Əldə etdiyi də elə ciddi bir nəticə deyil, zatən hakimiyyəti saxlamaq üçün formal mürtəce imkanlar kifayət qədərdir.
Bu suallara rəğmən, əksəriyyəti düşünür ki, indiki böhran şəraitində və iqtisadi vəziyyətin getdikcə ağırlaşdığı bir dövrdə Ilham Əliyev çətin dövr üçün hazırlıq görür. Seçkini irəli çəkir – daha asan dövrdə keçirir, vaxtı uzadır, parlamentdən gələ biləcək təhlükəni önləyir, fors-major anda hakimiyyəti ötürmək üçün ikinci adam hazırlayır və s. Kifayət qədər ciddi dəlillərdir. Amma nə qədər hiyləgər hazırlıq planı olsa belə, bunlar dərinləşən böhranı aradan qaldırmır.
Konstitusiyanı devalvasiya etdirib, irəli düşmək olar, qazanclar da götürmək olar. Amma böhran qalır və dərinləşməkdə davam edir. Sahibkarlığın inkişafı adı ilə bir neçə ay fərmanlar verildi, heç böhranın yanından yel də ötmədi. Bəs böhranın qarşını almadan onun gətirəcəyi narazılıqları önləməyin adı nədir? Zor və repressiyalarla xalqı tapdamaq istəyi?! Bunu hansı Konstitusiya ilə həyata keçirməyin fərqi varmı?
Yaxud Azərbaycan xalqı ayağa qalxanda, ölkədə hansı Konstitusiyanın mövcud olmasının nə fərqi olacaq? Istənilən mürtəce tədbirin, hiylənin, önləmənin çoxlu üstünlükləri ola bilər, amma çox ciddi bir qüsuru həll etmir. Xalq narazılığı coşanda həmin hazırlıqlar heç bir rol oynamır…
Ona görə də, xalqdan gələn təhlükəni önləmək üçün edilirsə bu dəyişikliklər, həmin anda heç nəyə yarayası deyil. Sadəcə, Azərbaycan hakimiyyəti bu mürtəce dəyişikliyə getməklə xalqa zülmü artırır. Ailə hakimiyyətini gücləndirməklə ölkədə qanunsuzluğu, özbaşınalığı gücləndirir. Avtoritarizmi dərinləşdirməklə korrupsiyanı və böhranı intensivləşdirir, ölkəni daha ağır fəlakətlərə sürükləyir. Hakimiyyətin əbədiliyini təmin etmək baxımından isə, bu, heç nəyi həll etmir.
Konstitusiya ilə xalqın hakimiyyətini azaltmaq, mənimsəmək olar, amma xalqın iradəsi ortada olanda – bu, elə Konstitusiya deməkdir.
İsrafil Abdullayev
