Avropada su ehtiyatları tükənir. Azalma Cənubi və Mərkəzi Avropada – İspaniya və İtaliyadan Polşa və Ukraynaya qədər – müşahidə olunur. Bu, son 20 il ərzində toplanmış peyk məlumatlarının yeni analizində aşkar edilib.
Qaynarinfo xəbər verir ki, analizi London Universiteti Kolleci (UCL) alimləri “Watershed Investigations” və “The Guardian” qəzeti ilə əməkdaşlıqda aparıblar. Onlar 2002–2024-cü illər arasında Yer cazibə sahəsinin dəyişikliklərini izləyən peyk məlumatlarını təhlil ediblər. Məlumatlar Helmholtz Geosience Mərkəzi (GFZ), NASA və Texas Universitetindən (Austin) istifadə edilib.
“The Guardian” qəzetində izah olunur ki, su kütləyə malik olduğundan, yeraltı sular, çaylar, göllər, torpaq rütubəti və buzlaqlardakı dəyişikliklər peyklərə qalan su miqdarını “çəkməyə” imkan verir.
Tədqiqat nəticələri böyük disbalansı göstərir: Şimali və Şimal-Qərbi Avropa, o cümlədən Skandinaviya, Böyük Britaniyanın bəzi bölgələri və Portuqaliya daha rütubətli olur, amma Cənub və Cənub-Şərq Avropanın böyük əraziləri – Böyük Britaniyanın bəzi hissələri, İspaniya, İtaliya, Fransa, İsveçrə, Almaniya, Rumıniya və Ukrayna – quruyur.
Alimlərin sözlərinə görə, məlumatlarda iqlim dəyişiklikləri aydın görünür – torpaq su ehtiyatları ilə bağlı ümumi məlumatlar iqlim məlumatları ilə uyğun gəlir.
Yeraltı sular səthi sulara nisbətən iqlim dəyişikliklərinə daha davamlı hesab olunur. Amma güclü yay yağışları suyun çoxunu axıntı və ani daşqınlar şəklində itirməyə səbəb olur. Qış mövsümü isə yeraltı su ehtiyatlarını doldurma müddətini azalda bilər. Tədqiqatçılar yeraltı su ehtiyatlarını ümumi torpaq suları məlumatlarından ayıraraq, tendensiyaların ümumi mənzərəni əks etdirdiyini göstəriblər. Bu, Avropanın həm yerüstü, həm də gizli şirin su ehtiyatlarının tükəndiyini təsdiqləyir.
“Bu tendensiyanı izləmək üzücüdür, çünki yaxınlarda böyük quraqlıqlar müşahidə etdik və davamlı olaraq eşidirik ki, bu qış əvvəlkindən az yağıntı ola bilər, halbuki artıq quraqlıq keçiririk”, deyə Redinq Universitetinin hidroloji professoru Hanna Klok nəticələri şərh edib.
Reaksiya tədbirləri
Avropa Komissiyası bildirib ki, su resurslarının dayanıqlığı strategiyasını hazırlayıb. Bu strategiya Avropa İttifaqı ölkələrinin su resurslarını iqlim dəyişikliklərinə uyğun idarə etməsinə və texnogen çətinliklərin öhdəsindən gəlməsinə kömək etməlidir.
Strategiya “su ağıllı iqtisadiyyatı” qurmağı hədəfləyir və komissiyanın su səmərəliliyi ilə bağlı tövsiyəsi ilə birləşir. Bu, 2030-cu ilə qədər səmərəliliyi ən azı 10% artırmağı nəzərdə tutur. Çünki bütün blokda su sızmaları 8%-dən 57%-ə qədər dəyişir, komissiya boruların təkmilləşdirilməsi və infrastrukturun modernləşdirilməsinin vacib olduğunu bildirir.
Hanna Klok əlavə edib ki, yeni su anbarlarının tikintisi kimi texnogen tədbirlər insanların su istifadəsinə yanaşmasını dəyişməsə, kömək etməyəcək.
“Su istifadəsini azaltmaq, içməli suyu emal edilmiş sudan ayırmaq, təbii həllərdən istifadə etmək və tikinti planlarını diqqətlə düşünmək lazımdır”, deyə o vurğulayıb.
London Universitetinin su böhranları və risk azaldılması üzrə professoru Mohammad Şamsudduha da suyun qənaətlə istifadəsini və genişmiqyaslı yağış suyu toplanmasını tövsiyə edib. Onun sözlərinə görə, Avropada quraqlıq tendensiyası “uzaqgörən təsirlərə” malik olacaq – ərzaq təhlükəsizliyi, kənd təsərrüfatı və suya bağlı ekosistemlər ciddi şəkildə təsirlənə bilər. İspaniyanın su ehtiyatlarının azalması isə birbaşa olaraq İspaniyadan meyvə və digər kənd təsərrüfatı məhsulları alan digər ölkələrə də təsir göstərə bilər.
Alimlər nəticə çıxarıblar ki, cənub ölkələrində uzun müddətdir müşahidə olunan iqlim dəyişiklikləri indi çox yaxındır və iqlim dəyişikliyi birbaşa Avropaya təsir edir.
Qlobal miqyasda isə quruma nöqtələri Yaxın Şərqdə, Asiyada, Cənubi Amerikada, ABŞ-ın qərb sahillərində, Kanadada, həmçinin Qrenlandiya, İslandiya və Şpitsbergen adalarında müşahidə olunur ki, iqlim dəyişikliklərinin sürətli tendensiyalarını göstərir.
Dünyada su ehtiyatlarının azalması
Ekoloqlar artıq şirin su ehtiyatlarının sürətlə tükəndiyi bölgələri qeyd edirlər. Yağıntı paylanmasının dəyişməsi ilə rütubətli və quraq bölgələr arasındakı balans dəyişir. Qlobal istiləşmənin davamı ilə buxarlanma artır və su anbarlarında su miqdarı azalır. Bu da suya çıxışla bağlı gərginliyi artırır. Ən həssas bölgələr Nil, Hind, Qanq və digər böyük çay hövzələri ilə qonşularından ayrı düşən ölkələrdir.
Aydın
