Dekabrın 15-də Berlində keçirilən danışıqlarda ABŞ və Avropa diplomatları Ukrayna üçün təhlükəsizlik zəmanətlərini müəyyən edən iki sənədi razılaşdırıblar.
Bu barədə “The New York Times” (NYT) qəzeti sənədlərlə tanış olan məmurlara istinadən yazır. Nəşr daha əvvəl yayılan məlumatları təsdiqləyərək bildirir ki, bu zəmanətlər Şimali Atlantika Müqaviləsinin 5-ci maddəsində nəzərdə tutulan öhdəliklərə yaxın olsa da, onların əsas şərti Ukraynanın NATO-ya üzvlükdən imtina etməsidir.
Məlumata görə, birinci sənəd təhlükəsizlik zəmanətlərinin ümumi prinsiplərini müəyyən edir. Söhbət NATO müqaviləsində olduğu kimi, hücuma məruz qalan ölkəyə yardım göstərilməsini nəzərdə tutan öhdəliklərdən gedir. Gözlənilir ki, bu zəmanətlər hüquqi baxımdan məcburi xarakter daşıyacaq. Mənbələrin bildirdiyinə görə, ABŞ bu sənədi Senatda ratifikasiyaya çıxarmağa hazırdır, Avropa ölkələri isə onu öz daxili prosedurlarına uyğun şəkildə rəsmiləşdirəcəklər.
İkinci sənəd mənbələr tərəfindən “operativ” sənəd kimi xarakterizə olunur və əsasən hərbi strukturlar üçün nəzərdə tutulub. Bu sənəddə ABŞ və Avropa qüvvələrinin Ukrayna ordusu ilə Rusiya tərəfindən mümkün yeni işğalın qarşısının alınması və Ukrayna ərazilərinin yenidən zəbt edilməməsi üçün necə əməkdaşlıq edəcəyi izah olunur. Anonimlik şərti ilə jurnalistlərə danışan ABŞ rəsmilərindən biri sənədin “son dərəcə konkret” olduğunu bildirib: “Bu sənəd gələcək işğalların necə qarşısının alınacağı və Rusiya döyüş əməliyyatlarını bərpa edərsə, onun necə cəzalandırılacağı ilə bağlı çox konkret mexanizmləri əks etdirir. Mənbələr vurğulayır ki, söhbət siyasi bəyanatlardan deyil, praktiki fəaliyyət mexanizmlərindən gedir. Sənədlərə əsasən bu, Berlində danışıqlardan sonra bir sıra Avropa ölkələrinin liderlərinin qəbul etdiyi bəyannamədə də əksini tapıb. Atəşkəsin mümkün pozulmasına nəzarətdə əsas rolu ABŞ oynayacaq. Vaşinqton eyni zamanda kəşfiyyat imkanları vasitəsilə Rusiyanın yeni hücuma hazırlığını aşkar etməli və eskalasiyanın qarşısını almalıdır.
Sənədlərdə qeyd olunur ki, ABŞ qoşunları Ukraynaya göndərilməyəcək, lakin Avropa ölkələrinin hərbi kontingenti yerləşdirilə bilər. Bu qüvvələrin NATO çərçivəsindən kənar şəkildə və təmas xəttindən uzaqda yerləşdirilməsi nəzərdə tutulur. Məqsəd əlavə çəkindirmə mexanizmi yaratmaqdır.
Moskva dəfələrlə Ukrayna ərazisində NATO ölkələrinin hər hansı hərbi mövcudluğunu qəbuledilməz adlandırıb. Bununla belə, amerikalı rəsmilər “The New York Times”a bildiriblər ki, əgər söhbət NATO missiyasından getməzsə, Moskva sonda Avropa kontingentinin yerləşdirilməsi ilə razılaşa bilər.
Bundan başqa, sənədlərdə Ukrayna ordusunun əlavə gücləndirilməsi və müttəfiqlər tərəfindən tədarük ediləcək silahların siyahısı da yer alır.
Eyni zamanda sənədlərdən ABŞ və digər NATO ölkələrinin Rusiyanın mümkün yeni aqressiyası halında hansı rolu oynayacağı, o cümlədən Moskva ilə birbaşa silahlı qarşıdurmaya girib-girməyəcəyi aydın olmur. Almaniya kansleri Fridrix Merts bir gün əvvəl bunun “müəyyən şəraitdə” mümkün ola biləcəyini istisna etməyib.
“The New York Times” yazır ki, ABŞ də bu təhlükəsizlik zəmanətləri Ukraynanın NATO-ya üzvlük iddiasından imtina etməsi və həmçinin ərazi güzəştlərinə hazır olması ilə əlaqələndirilir. NATO məsələsində Kiyev hakimiyyətinin təhlükəsizlik zəmanətləri müqabilində alyansa üzvlükdən imtinanı mümkün saydığı bildirilir.
Lakin ərazi güzəştləri, xüsusilə Ukrayna Silahlı Qüvvələrinin Donetsk vilayətindən çıxarılması məsələsini Ukrayna Prezidenti Volodimir Zelenski qəti şəkildə rədd edib. Bununla belə, o, yekun qərarın seçicilər tərəfindən verilə biləcəyini də istisna etməyib.
Rasim Əliyev
“AzPolitika.info”
