Son dövrdə qəbul edilən bir sıra məhkəmə qətnamələri Azərbaycan Respublikasında mülkiyyət hüququnun konstitusion mahiyyətinin faktiki olaraq etinasız qoyulduğunu açıq şəkildə nümayiş etdirir. Ramin Ələkbərov və Rövşən Ələkbərova məxsus avtomobillərlə bağlı qərarlar hüquqi deyil, təhlükəli presedent formalaşdırır.
Özlərini “zərərçəkmiş” kimi təqdim edən Ağamoğlan Mahmudov və Vüqar Yadigarovun iddiaları mahiyyət etibarilə mülkiyyətin qorunmasına deyil, ona faktiki sahib olmayan şəxslər tərəfindən ələ keçirilməsinə xidmət edir. Daha ağır hal ondan ibarətdir ki, Ağamoğlan Mahmudov Yasamal Rayon Məhkəməsində avtomobillərin vergi ödəməmək məqsədilə müxtəlif şəxslərin adına rəsmiləşdirildiyini açıq etiraf etmişdir. Bu artıq sadə mülki mübahisə deyil — iqtisadi hüquqpozma etirafıdır.
Buna baxmayaraq, məhkəmələrin bu şəxslərin xeyrinə qətnamələr qəbul etməsi Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 29-cu maddəsində təsbit olunmuş mülkiyyət hüququnun toxunulmazlığı prinsipinə açıq ziddiyyət təşkil edir.
Xatırladırıq ki,
• Konstitusiya Məhkəməsinin Plenumunun 2011-ci il tarixli qərarında açıq şəkildə göstərilmişdir ki, mülkiyyət hüququ formal sənədlərlə deyil, real hüquqi və iqtisadi mahiyyət əsasında qorunmalıdır.
• Ali Məhkəmənin Plenumunun mülki işlər üzrə mövqeyinə görə, hüquqdan sui-istifadə edən şəxsin tələbi məhkəmə müdafiəsinə layiq deyildir və bu cür tələblərin təmin edilməsi ədalət mühakiməsinin məqsədlərinə ziddir.
• Eyni zamanda, Avropa İnsan Hüquqları Məhkəməsinin (məsələn, “Sporrong və Lönnroth İsveçə qarşı” işi üzrə) formalaşdırdığı presedent hüququna əsasən, mülkiyyət hüququna hər hansı müdaxilə qanuni məqsəd, proporsionallıq və ədalətli balans prinsiplərinə cavab verməlidir.
Bu gün ölkədə kölgə iqtisadiyyatına, vergidən yayınmaya, ölkənin strateji-iqtisadi maraqlarına, rəqabətə əsaslanan sahibkarlığa və formal mülkiyyət sxemlərinə qarşı dövlət səviyyəsində sərt mübarizə aparıldığı bir vaxtda, belə əməlləri etiraf edən şəxslərin maraqlarının məhkəmə qərarları ilə qorunması cəmiyyətdə haqlı suallar yaradır.
Bu suallar cavabsız qala bilməz:
— Vergidən yayınmanı etiraf edən, dövləti qarşısında öz vəzifələrini vicdanla yerinə yetirməkdən yayınan şəxs necə “vicdanlı sahib” və “vicdanlı iddiaçı” ola bilər?
— Mülkiyyət hüququnun pozulması hansı hüquqi məntiqlə əsaslandırılır?
— Məhkəmələr öz presedentlərini və ali məhkəmə instansiyalarının hüquqi mövqelərini niyə nəzərə almır?
Bu cür qərarlar təkcə konkret iş üzrə ədalətsizlik deyil, bütövlükdə ölkədə hüquqi sabitliyə, sahibkarlıq mühitinə və mülki dövriyyəyə zərbədir.
İctimaiyyət məhkəmə hakimiyyətindən Konstitusiyanın, Ali Məhkəmə və Konstitusiya Məhkəməsi presedentlərinin real tətbiqini, habelə vergidən yayınma əlamətləri olan hallara ayrı hüquqi qiymət verilməsini tələb edir.
Bu məsələ artıq fərdi mübahisə deyil — mülkiyyət hüququnun taleyidir.
