Yer kürəsinin istiləşməsini dayandırmaq cəhdləri yalnız onun hərarətini sürətləndirir.
Musavat.com lent.az-a istinadən xəbər verir ki,sürətli sənaye inkişafı başlayandan bəri, orta qlobal temperatur yüksəlib. Ən sürətli artım son 35 ildə baş verib.
Planetimiz rəsmi olaraq 2015-ci ildə imzalanan Paris İqlim sazişinin prioritet məqsədi kimi müəyyən edilən 1,5°C həddini keçib. Bəşəriyyətin istixana qazı tullantılarını azaltmaq və qlobal istiləşməni sənayeləşmədən əvvəlki səviyyələrdən 1,5°C-dən çox olmamaq vədinə baxmayaraq.
Yer atmosferi hazırda iqlim modellərinin proqnozlaşdırdığından daha çox istilik saxlayır. Tədqiqatçıların fikrincə, bu enerji balanssızlığı 2005-ci ildən bəri ikiqat artaraq kvadrat metrə 0,6-dan 1,3 vatta çatıb.
Alimlər hesab edirlər ki, bu sürətlənmə istixana qazlarının toplanması və bulud örtüyündəki dəyişikliklərlə bağlıdır. Xüsusilə, ağ, əks etdirən buludların sahəsi azalıb, tünd buludlar isə artıb. Bu, planetin günəş istiliyini kosmosa əks etdirmək qabiliyyətini zəiflədir.
Tədqiqatçılar qeyd edirlər ki, Yer kürəsinin qlobal temperaturu ildən-ilə dəyişir: məsələn, 2024-cü ildə temperaturun kəskin artması əsasən iqlim dəyişikliyi ilə bağlı idi, lakin ilin əvvəlində baş verən təbii El-Niño hadisəsi də buna səbəb olub. Bu tendensiya o vaxtdan bəri aradan qalxıb.
Lakin, yeni tədqiqatlar göstərir ki, hətta bir ay və ya il ərzində qlobal istiləşmənin 1,5°C olması belə Yer kürəsinin bu həyati həddi uzunmüddətli pozmaq təhlükəsi ilə üzləşdiyi anlamına gələ bilər.
“Temperaturun həddini aşması adətən 20 illik orta göstəricilərdən istifadə etməklə hesablanır, lakin iqlim modelinin simulyasiyaları göstərir ki, son 12 aylıq fasilə uzunmüddətli orta temperatur artımını təxminən 1,5 dərəcə Selsidir”, – tədqiqatın həmmüəllifi, Korvallisdə yerləşən Yerüstü ekosistem tədqiqatları assosiasiyasının (TERA) tədqiqatçı alimi Kristofer Volf bildirib.
İnanılmaz istilik dalğaları bəşəriyyətin yeganə problemi deyil. Temperatur artmağa davam etdikcə, fırtına sistemlərinin daha güclü və geniş yayılmasına şərait yaradır. Əslində, Yer nə qədər istiləşirsə, bir o qədər çox su buxarlanır və səth temperaturunun artması səbəbindən okeanlarda əmələ gələn və güclənən tropik sistemləri alovlandırır. Artan istilər həmçinin quraqlıq üçün daha əlverişli şərait yaradır ki, bu da meşə yanğınlarına səbəb ola bilər.
Tədqiqatçılar qeyd edirlər ki, iqlim dəyişikliyi zamanı iqlimin özünə dairəvi şəkildə təsir edən reaksiyalar baş verə bilər, bu da ilkin dəyişikliyi gücləndirir və ya zəiflədir. Bu proseslər iqlim əks əlaqə döngələri kimi tanınır.
Əks əlaqə dövrələrinin gücləndirilməsi sürətlənmiş istiləşmə riskini artırır. Məsələn, buz və qarın əriməsi, əbədi buzlaqların əriməsi, meşələrin tükənməsi və torpaq karbon itkisi istiləşməni gücləndirə və beləliklə, iqlim sisteminin istixana qazlarına qarşı həssaslığına təsir göstərə bilər.
“Yer kürəsinin sıx bağlı iqlim sistemində bir bölgədə qeyri-sabitlik okeanlara və qitələrə yayıla bilər, çünki buzların əriməsi istiləşməni sürətləndirir, albedonu azaldır və Atlantik meridional dövranını dəyişdirir, bu da tropik yağış qurşaqlarında dəyişikliklərə səbəb olur”, – alimlər belə izah edirlər.
