Türkiyənin vitse-prezidenti Cevdet Yılmazın “İkinci Dünya müharibəsindən sonra formalaşmış qlobal nizam sanki geriyə qayıdır” açıqlaması beynəlxalq gündəmdə ciddi müzakirələrə səbəb olub. Bu bəyanat, mövcud dünya nizamının dayanıqlılığı və gələcəyi ilə bağlı artan narahatlıqları bir daha gündəmə gətirir. Yılmazın sözləri, qlobal geosiyasətdə müşahidə olunan köklü dəyişikliklərin mahiyyətini əks etdirir.
İkinci Dünya müharibəsindən sonra qurulan qlobal nizam, Birləşmiş Millətlər Təşkilatı, Bretton Vuds sistemi və beynəlxalq hüquq normaları kimi sütunlar üzərində yüksəlmişdi. Bu sistemin əsas məqsədi, böyük müharibələrin qarşısını almaq, ölkələr arasında əməkdaşlığı təşviq etmək və kollektiv təhlükəsizliyi təmin etmək idi. Uzun illər nisbi sülh və sabitlik təmin edən bu nizam, indi görünür ki, ciddi sınaqlarla üz-üzədir.
Cevdet Yılmazın qeyd etdiyi “geriyə qayıtma” tendensiyası, bir sıra amillərlə izah oluna bilər. Bunlara artan regional münaqişələr, beynəlxalq hüquqa məhəl qoyulmaması, güclü dövlətlər arasında rəqabətin kəskinləşməsi, millətçiliyin yüksəlişi və beynəlxalq təşkilatların effektivliyinin azalması daxildir. Bu proseslər, İkinci Dünya müharibəsi öncəsi dövrün xarakterik xüsusiyyətlərini xatırladır.
Qlobal nizamın bu şəkildə dəyişməsi, beynəlxalq münasibətlərdə qeyri-müəyyənliyi artırır. Yeni güc mərkəzlərinin yaranması, köhnə alyansların sarsılması və təsir dairələri uğrunda mübarizələr, dünya siyasətini daha mürəkkəb və proqnozlaşdırılması çətin bir mərhələyə daxil edir. Bu vəziyyət, xüsusilə kiçik və orta ölçülü ölkələr üçün ciddi çağırışlar yaradır.
Yılmazın xəbərdarlığı, dünya liderlərini və beynəlxalq icmanı mövcud vəziyyəti dərindən təhlil etməyə və gələcək üçün yeni strategiyalar hazırlamağa vadar edir. Əks halda, post-müharibə dövründə əldə edilmiş nailiyyətlərin təhlükə altına düşməsi riski mövcuddur. Bu, sadəcə siyasi deyil, həm də iqtisadi və sosial sabitlik üçün əhəmiyyət kəsb edir.
Ümumilikdə, Cevdet Yılmazın sözləri, bəşəriyyətin böyük tarixi qovşaqlardan birində olduğunu göstərir. Qlobal nizamın gələcəyi ilə bağlı qəbul ediləcək qərarlar, yaxın onilliklərdə dünyanın hansı istiqamətdə inkişaf edəcəyini müəyyən edəcək. Bu səbəbdən, beynəlxalq əməkdaşlığın və dialoqun əhəmiyyəti heç vaxt bu qədər vacib olmamışdı.
