Sovet İttifaqı tərəfindən Kola Yarımadasında həyata keçirilən nəhəng qazma layihəsi, “Kola Superdərin Qazması” (SG-3) adı ilə tarixdə özünə yer tapıb. Bu iddialı layihə, Yer qabığının dərinliklərini öyrənmək məqsədi daşıyırdı və 12 kilometrdən çox dərinliyə enərək dünya rekorduna imza atmışdı.
Layihə 1970-ci ildə, Soyuq Müharibə dövründə, elmi üstünlük uğrunda ABŞ ilə rəqabət fonunda başlamışdı. Məqsəd, Yer kürəsinin daxili quruluşu, geoloji tərkibi və tektonik prosesləri haqqında yeni məlumatlar əldə etmək idi. Elm adamları, Yer qabığının dərinliklərindəki sirləri açmağa ümid edirdilər.
Qazma işləri zamanı mühəndislər və alimlər görünməmiş çətinliklərlə üzləşdilər. Dərinlik artdıqca temperatur gözləniləndən xeyli yüksək oldu – 12 kilometr dərinlikdə temperatur 180°C-yə çatmışdı. Bu həddindən artıq istilik avadanlıqların işləməsinə mane olur, qazma borularını deformasiya edir və prosesi son dərəcə mürəkkəbləşdirirdi.
Texniki problemlər, yüksək təzyiq və qaya süxurlarının gözlənilməz xüsusiyyətləri layihənin sürətini xeyli azaltdı. 24 il davam edən yorucu işlərdən sonra, 1994-cü ildə, maliyyə çətinlikləri və texniki imkanların tükənməsi səbəbindən layihə dayandırıldı. Qazma işləri dayandırılsa da, Kola Superdərin Qazması Yer elmləri sahəsində böyük irəliləyişlərə səbəb oldu.
Bu unikal təcrübə, Yer qabığının dərinlikləri haqqında bir çox fərziyyəni alt-üst etdi və yeni suallar ortaya çıxardı. O, bizə planetimizin dərinliklərindəki şəraitin nə qədər ekstremal olduğunu göstərdi və gələcək geoloji tədqiqatlar üçün dəyərli məlumatlar təqdim etdi. Kola Superdərin Qazması, bəşəriyyətin elmə olan sonsuz marağının və dözümlülüyünün simvolu olaraq qalır.
