Azərbaycan Ali Məhkəməsi borc öhdəliklərinin təminatı kimi alqı-satqı müqavilələrinin istifadəsi ilə bağlı ciddi xəbərdarlıq edib. Məhkəmənin mövqeyinə görə, bu cür praktika həm borc verən, həm də borc alan üçün ciddi hüquqi risklər yaradır və gələcəkdə mübahisələrə yol aça bilər.
Adətən, bu üsul borc alanın pulu qaytara bilməyəcəyi təqdirdə, əmlakının borcun əvəzinə keçməsi şərti ilə tətbiq edilir. Lakin bu, əslində bir borc münasibəti olsa da, rəsmi sənədlərdə əmlakın alqı-satqısı kimi rəsmiləşdirilir. Ali Məhkəmə belə əməliyyatların hüquqi mahiyyətinin düzgün qiymətləndirilməsinin vacibliyini vurğulayır.
Bu cür müqavilələrin əsas təhlükəsi ondadır ki, borc alan şəxs öhdəliyini yerinə yetirə bilmədikdə, əmlakını qanuni yolla itirə bilər. Çünki rəsmi sənədlərə əsasən, əmlak artıq başqa şəxsin mülkiyyətinə keçmiş sayılır. Bu isə borc alanın mülkiyyət hüquqlarının pozulmasına və ədalətsiz nəticələrə səbəb ola bilər.
Digər tərəfdən, borc verən tərəf də risklərlə üzləşə bilər. Belə ki, əgər müqavilənin əsl mahiyyəti məhkəmədə borcun təminatı kimi qiymətləndirilərsə, alqı-satqı müqaviləsi etibarsız sayıla bilər. Bu halda, borc verən əmlakı mülkiyyətinə keçirmək hüququndan məhrum ola və borcunu başqa yollarla tələb etmək məcburiyyətində qala bilər ki, bu da əlavə vaxt və xərc tələb edir.
Ali Məhkəmə qeyd edir ki, borc öhdəliklərinin təminatı üçün qanunvericilikdə ipoteka, girov və zaminlik kimi kifayət qədər etibarlı və şəffaf mexanizmlər mövcuddur. Bu mexanizmlər həm borc verənin, həm də borc alanın hüquqlarını daha yaxşı qoruyur və gələcəkdə yaranacaq mübahisələrin qarşısını alır.
Hüquqşünaslar və mütəxəssislər də vətəndaşlara borc münasibətlərində yalnız qanuni və şəffaf üsullardan istifadə etməyi tövsiyə edirlər. Hər hansı bir borc öhdəliyi götürərkən və ya verərkən, mütləq hüquqi məsləhət almaq və müqavilələri diqqətlə nəzərdən keçirmək vacibdir.
