Bir çoxumuz liftlə 12-ci mərtəbədən birbaşa 14-cü mərtəbəyə qalxdığımızı, yaxud təyyarələrdə 13-cü sıra nömrəsinin olmadığını görmüşük. Bu kiçik detallar ilk baxışdan diqqətimizi çəkməsə də, bəzilərimizdə qısa müddətli təəccübə səbəb ola bilər. Lakin bu, nə mühəndis səhvi, nə də təsadüfi bir haldır.
Əslində, bu “yoxluğun” arxasında milyardlarla dollarlıq binaların, təyyarələrin və digər nəqliyyat vasitələrinin taleyini müəyyən edən nəhəng bir inanc sistemi dayanır. Söhbət, “triskaidekafobiya” adlanan, yəni 13 rəqəmindən qorxudan gedir. Bu fobiya, Qərb mədəniyyətində geniş yayılmış batil inanc olaraq, bir çox sahədə ciddi qərarların qəbul edilməsinə təsir göstərir.
Memarlıq sektorunda, xüsusilə də ABŞ və Avropanın bir çox ölkəsində, 13-cü mərtəbənin tikilməməsi adi hala çevrilib. Otellərdə, ofis binalarında və yaşayış komplekslərində lift panellərində 12-dən sonra birbaşa 14-ün gəlməsi bu batil inancın birbaşa nəticəsidir. Məqsəd, həm tikilinin dəyərini qorumaq, həm də potensial müştərilərin narahatlığını aradan qaldırmaqdır.
Təkcə binalar deyil, aviasiya sənayesi də bu inancdan yan keçmir. Bir çox hava yollarında təyyarələrdə 13-cü oturacaq sırası mövcud deyil. Sərnişinlərin 13 rəqəminin uğursuzluq gətirəcəyi düşüncəsi ilə narahat olmaması üçün bu addım atılır. Bu, sərnişin rahatlığı və psixoloji rifahı üçün atılan bir addım olaraq qiymətləndirilir.
13 rəqəminə qarşı olan bu qorxu əsrlər boyu müxtəlif mədəniyyətlərdə özünü göstərib. Xristianlıqda İsanın Son Şam yeməyində 13 nəfərin olması və 13-cü şəxsin xain İuda olması, Skandinaviya mifologiyasında 12 tanrının ziyafətinə 13-cü qonaq kimi gələn Loki adlı yaramaz tanrının gəlməsi kimi hadisələr bu rəqəmin uğursuzluqla əlaqələndirilməsinə səbəb olub. Cümənin 13-ü isə Qərbdə ən uğursuz günlərdən biri hesab edilir.
Bu inancın iqtisadi təsirləri də az deyil. Milyardlarla dollarlıq layihələrdə bu rəqəmdən qaçmaq üçün xüsusi dizaynlar tətbiq edilir. Şirkətlər, müştərilərinin batil inanclarına hörmətlə yanaşaraq, onların məhsul və xidmətlərinə olan etibarını artırmağa çalışırlar. Bu, sadəcə bir rəqəmdən qaçmaq deyil, həm də biznes strategiyasının bir hissəsidir.
Nəticə etibarilə, binalarda 13-cü mərtəbənin, təyyarələrdə isə 13-cü oturacaq sırasının olmaması, mühəndislik səhvliyi deyil, insan psixologiyasının və mədəniyyətinin dərin qatlarına kök salmış bir inancın təzahürüdür. Bu, batil inancların müasir dünyada belə nə qədər güclü təsirə malik olduğunu göstərən maraqlı bir nümunədir.
