Şimali Atlantika Müqaviləsi Təşkilatı (NATO) qurulduğu gündən bəri üzv ölkələr üçün kollektiv təhlükəsizlik və müdafiə prinsiplərini əsas götürür. Lakin “NATO-ya giriş var, çıxış yoxdur” ifadəsi alyansın yalnız hərbi-siyasi bir birlik olmadığını, həm də üzvləri üçün dərin və uzunmüddətli öhdəliklər yaratdığını vurğulayır.
Son zamanlar ABŞ və İspaniya arasında yaranmış hipotetik gərginlik fonunda bu ifadə xüsusi aktuallıq kəsb edir. Bəzi siyasi dairələrdə ABŞ-ın İspaniyanı müəyyən məsələlərdə “cəzalandırmaq” istəyə biləcəyi barədə fərziyyələr səslənsə də, NATO üzvlüyü bu cür addımların atılmasını çətinləşdirir.
Alyansın əsas müddəalarından biri olan 5-ci maddə üzv dövlətlərə qarşı hər hansı hücumun hamıya qarşı hücum kimi qəbul edilməsini nəzərdə tutur. Bu, İspaniyanın təhlükəsizliyinin bütün NATO ölkələri, o cümlədən ABŞ tərəfindən təminat altında olduğu deməkdir. Bu cür bir çərçivədə bir üzvü “cəzalandırmaq” cəhdi alyansın öz təməllərini sarsıda bilər.
İspaniya Avropanın cənub-qərbində strateji əhəmiyyətə malik bir ölkədir və NATO-nun kollektiv müdafiə qabiliyyətlərinə mühüm töhfələr verir. Onun hərbi bazaları və hərbi dəniz qüvvələri alyansın Aralıq dənizi və Atlantik okeanındakı əməliyyatları üçün kritik əhəmiyyət kəsb edir. Bu səbəbdən İspaniyanın NATO-dan çıxarılması və ya ona qarşı sərt tədbirlərin görülməsi alyansın ümumi müdafiə potensialına zərbə vura bilər.
ABŞ NATO-nun ən güclü üzvü olsa da, alyans daxilində qərarlar konsensus yolu ilə qəbul edilir. Bu, hər bir üzv ölkəyə veto hüququ verir və ABŞ-ın birtərəfli qaydada hərəkət etmək qabiliyyətini məhdudlaşdırır. İspaniyanın suveren qərarları ilə bağlı fərqli mövqelər olsa belə, Vaşinqtonun onu NATO vasitəsilə təcrid etməsi və ya cəzalandırması praktiki olaraq qeyri-mümkündür.
Beləliklə, “NATO-ya giriş var, çıxış yoxdur” prinsipi yalnız üzv dövlətlərin alyansa olan öhdəliklərini deyil, həm də onların daxili siyasət və xarici münasibətlərdə müəyyən dərəcədə toxunulmazlığını təmin edir. ABŞ-ın İspaniyaya qarşı hər hansı cəza tədbirləri tətbiq etmə cəhdi, ehtimal ki, alyansın birliyini zəiflətməklə nəticələnəcək və bu da Vaşinqtonun maraqlarına cavab verməyəcəkdir.
