ABŞ və İran arasında uzun illərdir davam edən gərginlik və etimadsızlıq fonunda, iki ölkə arasında birbaşa və yüksək səviyyəli danışıqların olmaması beynəlxalq münasibətlər gündəminin əsas mövzularından biri olaraq qalır. Regionda vəziyyətin mürəkkəbliyi bu dialoqun vacibliyini daha da artırır, lakin Tehranın daxilində danışıqlara yanaşmada ciddi fikir ayrılıqları müşahidə olunur.
Əvvəllər İslamabadda ABŞ ilə İran arasında danışıqların ikinci raundunun keçirilməsi planlaşdırılsa da, bu cəhdlər hələlik nəticəsiz qalıb. Bu, həm Vaşinqtonun, həm də Tehranın danışıqlar masasına oturmaq üçün şərtlər və tələblər irəli sürməsindən, həm də İranın daxilindəki fərqli siyasi qanadların mövqelərindən qaynaqlanır.
İranın siyasi elitası arasında ABŞ ilə danışıqların zəruriliyi və ya məqsədəuyğunluğu barədə vahid fikir yoxdur. Bəzi pragmatik qanadlar ölkənin iqtisadi vəziyyətini yaxşılaşdırmaq, beynəlxalq sanksiyaların təsirini azaltmaq və regional sabitliyə töhfə vermək üçün dialoqun vacibliyini vurğulayırlar.
Bu qrup hesab edir ki, diplomatik kanalların açılması gərginliyi azaltmaq və qarşılıqlı anlaşmanı təmin etmək üçün yeganə yoldur. Onlar danışıqların İranın milli maraqlarına xidmət edə biləcəyinə inanır, xüsusilə də nüvə proqramı və regional təhlükəsizlik məsələlərində.
Digər tərəfdən, İranın daha mühafizəkar və inqilabçı qanadları ABŞ ilə birbaşa danışıqlara şübhə ilə yanaşır və ya tamamilə qarşı çıxırlar. Onlar Vaşinqtonun etibarsızlığını, keçmişdə verilmiş və sonradan pozulmuş vədləri xatırladır, həmçinin ABŞ-ın İrana qarşı düşmənçilik siyasətini davam etdirdiyini iddia edirlər.
Bu qanadın fikrincə, ABŞ ilə danışıqlar yalnız İranın müqavimətini zəiflətmək və ölkənin daxili işlərinə müdaxilə etmək üçün bir vasitədir. Onlar xarici təzyiqlərə boyun əymədən, ölkənin daxili gücünə və regional müttəfiqlərinə arxalanaraq müstəqil siyasət yürütməyi üstün tuturlar.
Tehran daxilindəki bu fikir ayrılıqları beynəlxalq ictimaiyyətin ABŞ-İran münasibətlərinin gələcəyi ilə bağlı proqnozlar verməsini çətinləşdirir. Nəticədə, hər hansı bir danışıqların baş tutub-tutmayacağı, yaxud uğurlu olub-olmayacağı İranın daxili siyasi dinamikasından və müxtəlif qanadların güc balansından asılı olacaq.
Hazırda ABŞ-İran münasibətləri dalanda qalmaqda davam edir və Tehranın daxilindəki bu fikir ayrılıqları vəziyyəti daha da mürəkkəbləşdirir. Yaxın gələcəkdə hər hansı bir irəliləyişin əldə olunması üçün hər iki tərəfin də ciddi kompromislərə getməsi və daxili müqaviməti dəf etməsi tələb olunacaq.
